> overwegingen > zegen

Zegen, als een kus die niet wijkt

De zegen, als een kus die niet wijkt
(12 mei, 2019)

Mozes draagt de leiding over aan Jozua (Numeri 27: 12-23)
12 De HEER zei tegen Mozes: ‘Beklim het Abarimgebergte, zodat je kunt uitkijken over het land dat ik de Israëlieten geef. 13Wanneer je het gezien hebt, zul je met je voorouders verenigd worden, net als je broer Aäron. 14Dat is omdat jullie in de woestijn van Sin, toen de Israëlieten met verwijten kwamen over water, tegen mijn bevel zijn ingegaan en in hun bijzijn geen ontzag hebben getoond voor mijn heiligheid.’ (Dat was het water van Meribat-Kades in de woestijn van Sin.) 15Mozes antwoordde de HEER: 16‘Moge de HEER, de God die aan al wat leeft de levensadem schenkt, dan iemand over het volk aanstellen 17die het kan leiden en de troepen kan aanvoeren, zodat het volk van de HEER niet wordt als een kudde schapen zonder herder.’ 18De HEER zei tegen Mozes: ‘Laat Jozua, de zoon van Nun, bij je komen; hij is een man die geestkracht bezit. Leg hem de hand op 19en laat hem plaatsnemen voor de priester Eleazar en voor de hele gemeenschap. Draag in ieders aanwezigheid de leiding aan hem over 20en laat hem delen in het aanzien dat jij geniet. Dan zal heel Israël hem voortaan gehoorzamen. 21Wanneer er een beslissing moet worden genomen, moet hij zich tot de priester Eleazar wenden, en die raadpleegt dan ten overstaan van de HEER de orakelstenen. Zijn uitspraak bepaalt of Jozua met de andere Israëlieten een veldtocht moet ondernemen of niet.’22Mozes deed wat de HEER hem had opgedragen: hij liet Jozua bij zich komen, liet hem plaatsnemen voor de priester Eleazar en voor de hele gemeenschap, 23legde hem de handen op en droeg de leiding aan hem over. Zo had de HEER het bij monde van Mozes bevolen.

Gelukkig is de mens die tot het einde
handen mag voelen die goed doen.

Geen mens kan leven
zonder die hand,
die teder is,
die behoedt,
die beschermt
en bemoediging uitstraalt.

Tot het einde toe
verlangt de mens naar die hand,
totdat er die andere Hand is,

Tot die tijd
kunnen onze handen
een voorproef zijn van die handen,
en handen en voeten geven
aan de liefde
die onmisbaar is.

Marinus vd Berg

Zo tussen Pasen en Pinksteren een verhaal over overdracht, wisseling van de wacht.
Hoe verleden en toekomst elkaar kruizen.

Daar in de woestijn krijgt Mozes de opdracht de leiding over te geven aan Jozua. God geeft Mozes wel het uitzicht op het beloofde land maar geen toegang. Vanaf de berg der Overstekers mag Mozes uitzien naar het land van melk en honing.

In de lezing van vanochtend stemt Mozes in met God zijn beslissingen. Terwijl het eigenlijk een beetje onduidelijk blijft waarom God Mozes de toegang ontzegt. God verwijst naar de gebeurtenis in de woestijn; toen het volk dorst had, kreeg Mozes van God de opdracht met zijn staf tegen een rots te slaan en zo het volk de dorst te lessen. Ergens is daar iets niet helemaal goed gegaan, God verwijst naar deze gebeurtenis en zegt dat Mozes te weinig ontzag heeft getoond, maar hoe dat precies zit word niet helder.

En de precieze reden is misschien ook niet zo belangrijk, deze tekst gaat dan ook niet zozeer over het behalen van een eindpunt, een heilige finish. De tekst raakt juist in dit vage, onduidelijke, on-beargumenteerde einde aan iets heel menselijks. De reis van ons leven volbrengen we nooit via vast geplande stations. Vaak moeten we onvoorbereid en zonder logische reden onze bakens verleggen. De toekomst is constant iets dat we uit handen moeten geven, we weten niet in ons leven waar we concreet naar toe op weg zijn. We kunnen af en toe eens stil staan, een berg beklimmen en contouren zien van hetgeen ons te wachten staat. En dan nog, als we daadwerkelijk de oversteek maken en beland zijn daar waar we dachten uitzicht over te hebben, dan pakt de realiteit altijd weer anders uit.

Mozes aanvaardt in deze tekst heel berustend Gods besluit hem geen toegang te verlenen tot het beloofde land. In Deuteronomium is Mozes trouwens iets minder meegaand en vraagt hij: ‘God sta mij toe de bergen te aanschouwen’, maar God legt hem het zwijgen op. Maar hier in Numeri, het boek dat ook verwijst naar alles wat geteld moet worden, vandaar het Latijnse numeri, reageert Mozes heel praktisch, het enige dat hij vraagt is dat God iemand anders aanstelt.

Alsof hij na de lange tocht, na alles wat hij in zijn leven heeft meegemaakt van het biezenmandje af, zich ook realiseert: het is goed zo. Mozes vraagt om een opvolger een leider zodat hij zijn verantwoordelijkheid over kan dragen. Zodat de reis niet stopt met hem
maar dat het doorgaat. De weg van bevrijding gaat denk ik, altijd over grenzen van generaties. Spirituele nalatenschap gaat niet over glorieuze persoonlijke prestaties.
Maar hoe een mens met zijn leven uitdrukking heeft gegeven aan de stem van God, die oproept om mensen weg te leiden uit onderdrukking. Daarmee is het leven zelf nooit een garantie, een toegangskaartje tot dat beloofde land. Maar een oproep, een opdracht om op weg te gaan, op te staan. Om stem te geven, om handen te geven aan die liefde die onmisbaar is.

En Mozes legt Jozua de handen op, een zegenend gebaar ten overstaande van de priester en heel de gemeenschap. Het was een duidelijk overgangsmoment, een markering. De glans van Mozes ging over op Jozua. Tegelijk zit er in die handoplegging een continuïteit die niet van ophouden weet. Het is een gebaar van wijding. Het is niet zomaar een overdracht: ‘Hier is de sleutel en in de la vind je de laatste rapporten en daar is de koffie automaat, en je zoekt het maar uit.’

De toekomst wordt niet uit handen gegeven maar wordt in handen gegeven. Daarmee is de handeling, de handoplegging, een symbool. Geen magische truc, maar het wil de aandacht vestigen. Een moment van concentratie genereren waarin de zegen oplicht als een weg die voor hun ligt. Als een eindeloze weg die doorgaat. Zegenen en wijden is ook niet los van elkaar te zien. Met een zegen word je ingewijd, bevestigd in je bestaan voor het aangezicht van de Eeuwige: ‘Je bent een mens van God.’ Zoals na de doop in de Jordaan Jezus werd gezegend door de stem uit de hemel: ‘Jij bent mijn geliefde zoon in jou vind ik vreugde’
Zoals Jezus als Opgestane zijn leerlingen toespreekt: ‘vrede zij met jullie’

Een zegen is meer dan een handdruk, nou succes ermee, je hebt het in je, het komt wel goed. Een zegen gaat dieper, raakt aan de oorspronkelijke goedheid die is in ieder van ons. En is daarmee niet alleen verbonden aan de momenten dat we succes hebben maar wil ons ook bij elkaar houden op de momenten dat het niet goed gaat. Dat we falen, dat we verdriet hebben, dat we gemis hebben.

En dat is wel heel moeilijk. Denkend hierover moest ik denken aan een liedje van Annie M. G. Schmidt; met de titel: ‘Het is over’. Jenny Arean; zingt heel indringend over de scheiding tussen haar en haar man: Je mag h’m hebben….!!, en gedurende het liedje verandert haar boosheid in bezorgdheid. Ze herinnert de liefde, zijn kwetsbare kant en dan wordt zij ook kwetsbaar. Aan het eind zingt ze niet meer boos maar liefdevol: Je mag h’m hebben, maar maak het niet stuk.

Van gebalde vuisten naar open handen. Alsof ze zich bewust wordt van de liefde die er was en ondanks alles ook is en misschien blijft. Misschien gaat dat wel vooraf aan de zegen of je gezegend weten. Je handen kunnen openen, bewust het leven kunnen ontvangen. Kunnen accepteren hoe het is; de vreugde maar ook de pijn.

Maar hoe die weg te gaan van gebalde vuisten naar open handen? Hoe vaak zijn onze handen misschien wel niet geneigd mensen weg te duwen, weg te wuiven, af te wimpelen.
Of zelfs onze handen voor onze ogen te houden. Nog makkelijker is het om mensen een duwtje in de rug te geven. Die kant moet je uit!
Dan een hand op het hoofd te leggen

Henri Nouwen schrijft: ‘Wie voorbij gaat aan de zegen komt in het land van de vloek. Wie de liefde vergeet komt in het land van verlatenheid: ‘ik ook altijd, waarom ik’. Ik denk als we in dat land zijn, dat we dan hebben andere handen nodig die ons, waar Marinus v.d. Berg zo mooi over schrijf: die hand, die teder is, die behoedt, die beschermt en bemoediging uitstraalt.

Ik denk dat we allemaal momenten kennen dat we ons vervloekt en verlaten voelen.
Maar bedenk ook eens: wie heeft toen zijn hand op jou gelegd gedurende je leven. Wie heeft je onvoorwaardelijk gesteund en vertrouwen gegeven? Hoe kostbaar was dat moment? En welke weg heeft het geopend?

De weg van zegen gaan betekent iedere keer weer afstemmen op dat moment. Je niet laten verleiden door de vloek en de zucht, de hand die je afwees, de hand die je naar beneden drukt. De weg van zegen gaan betekent jezelf gezegend weten, je verbinden aan die oeroude kracht, gericht op bevrijding, zoals God zijn volk in Egypte hoorde. Zoals Jezus in zijn leven uitdrukking geeft aan liefde die vrij maakt.

Wat een kracht zou daar vanuit gaan! Niet een vrijbrief om maar te doen wat je wil. Nee, Jozua kreeg ook niet voor niks de geboden overgedragen en kreeg ook de opdracht zich te wenden tot de priesters. Maar met die handen op zijn hoofd, vanaf dat moment, kwamen vertrouwen en verantwoordelijkheid samen om het volk naar het beloofde land in te leiden.

Een collega van mij zei ooit: ‘een zegen is als een kus op je kruin die nooit wijkt. Hij vertelde over hoe hij ’s ochtends zijn zoon gedag kust voordat die naar school gaat. Hij zei: ‘Hij kan al goed fietsen, en ik weet dat hij goed uitkijkt bij die drukke kruising. Ik weet dat ik niet altijd met hem mee kan, dat hij alleen moet gaan. Ik geef hem een kus op zijn kruin, en ik hoop dat die kus hem zal beschermen tot aan school, de hele dag door, totdat hij weer veilig thuis is. Die kus maakt mij vrij, liefde is het enige dat ik hem mee kan geven, verder moet hij zijn weg vinden. De kus zal hem behoeden.’ De zegen als een kus, die met ons mee gaat. Liefde die helpt los te laten en ons tegelijk vasthoudt om veilig aan te komen, elke dag weer.

Door te zegenen scheppen we de werkelijkheid die we in de zegening uitspreken.
Laten we elkaar wat vaker zegenen, en herinneren aan de zegen die ons draagt.

 
Meer informatie   ANBI-register Doopsgezinde Gemeente Bussum-Naarden
contact maandblad privacy
routebeschrijving nieuwsbrief disclaimer
veelgestelde vragen inloggen colofon
2020 Doopsgezind.nl